एक सुजाण नागरिक म्हणून लोकशाही बळकट करण्यासाठी मतदानाचा हक्क बजावणे हे आपले सर्वात मोठे कर्तव्य आहे. परंतु, मतदान करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ‘मतदार यादीत आपले नाव असणे’. महाराष्ट्र शासनाच्या माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाद्वारे नुकतीच एक अत्यंत महत्त्वाची घोषणा करण्यात आली आहे. राज्यातील आणि देशातील इतर काही भागांतील मतदार यादी पुनरीक्षण कार्यक्रमाला मुदतवाढ देण्यात आली आहे.
जर तुमचे वय १८ वर्षे पूर्ण झाले असेल, किंवा तुमचे नाव मतदार यादीत नसेल, अथवा नावात काही चुका असतील, तर त्या दुरुस्त करण्यासाठी ही एक सुवर्णसंधी आहे. या लेखात आपण या मुदतवाढीबद्दल सविस्तर माहिती, नवीन महत्त्वाच्या तारखा आणि मतदार यादीत नाव नोंदवण्याची किंवा दुरुस्त करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घेणार आहोत.
मतदार यादी पुनरीक्षण म्हणजे काय?
निवडणूक आयोगातर्फे वेळोवेळी मतदार याद्या अद्ययावत (Update) केल्या जातात. या प्रक्रियेला ‘मतदार यादी पुनरीक्षण’ असे म्हणतात. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो
- नवीन मतदारांची नोंदणी: ज्या तरुण-तरुणींनी वयाची १८ वर्षे पूर्ण केली आहेत, त्यांची नावे मतदार यादीत समाविष्ट करणे.
- नावातील दुरुस्ती: मतदाराचे नाव, आडनाव, जन्मतारीख, पत्ता किंवा फोटो यामध्ये काही चुका असल्यास त्या सुधारणे.
- नाव वगळणे किंवा बदलणे: एखाद्या व्यक्तीचे निधन झाले असल्यास किंवा त्यांनी कायमचे निवासस्थान बदलले असल्यास त्यांचे नाव संबंधित यादीतून वगळणे किंवा नवीन पत्त्यावर हस्तांतरित करणे.
मुदतवाढीच्या नवीन आणि महत्त्वाच्या तारखा (महत्त्वाचे वेळापत्रक)
महाराष्ट्र शासनाने जाहीर केलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, मतदार यादी पुनरीक्षणाच्या नवीन तारखा खालीलप्रमाणे आहेत
- १३ नोव्हेंबर २०२६ – हरकती दाखल करण्याची अंतिम मुदत
जर तुम्हाला नवीन नाव नोंदवायचे असेल, नावात बदल करायचा असेल किंवा इतर कोणतीही हरकत घ्यायची असेल, तर १३ नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत तुम्ही अर्ज दाखल करू शकता. ही मुदतवाढीची शेवटची तारीख असल्याने यापूर्वीच आपले काम पूर्ण करून घेणे सोयीचे ठरेल. - २५ नोव्हेंबर २०२६ –अर्जांवर अंतिम कारवाई
नागरिकांनी दाखल केलेले अर्ज, दावे आणि हरकतींची तपासणी करून निवडणूक अधिकाऱ्यांमार्फत २५ नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत त्यांचा अंतिम निपटारा केला जाईल. - ३० नोव्हेंबर २०२६ – अंतिम मतदार यादी प्रसिद्धी
सर्व दुरुस्त्या आणि नवीन नाव नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर, ३० नोव्हेंबर २०२६ रोजी अधिकृत आणि अंतिम मतदार यादी (Final Voter List) प्रसिद्ध केली जाईल. या यादीत तुमचे नाव समाविष्ट असणे मतदानासाठी अनिवार्य आहे.
ही मुदतवाढ कुठे लागू आहे?
शासनाच्या परिपत्रकानुसार, हे मतदार यादी पुनरीक्षण केवळ महाराष्ट्रापुरते मर्यादित नाही. महाराष्ट्रासह देशातील एकूण १९ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये हा पुनरीक्षण कार्यक्रम राबवला जात आहे. त्यामुळे देशभरातील लाखो नागरिकांना याचा फायदा होणार आहे.
मतदार यादीत आपले नाव कसे तपासावे?
दावे किंवा हरकती दाखल करण्यापूर्वी तुमचे नाव सध्याच्या मतदार यादीत आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. हे तुम्ही अत्यंत सोप्या पद्धतीने करू शकता
१. राष्ट्रीय मतदार सेवा पोर्टल (NVSP) किंवा Voter Helpline App: निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देऊन किंवा मोबाईल ॲप डाउनलोड करून तुम्ही ‘Search in Electoral Roll’ या पर्यायावर क्लिक करून आपले नाव शोधू शकता.
२. एसएमएस (SMS) द्वारे: तुम्ही तुमचा मतदार ओळखपत्र क्रमांक (EPIC Number) टाईप करून तो निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत क्रमांकावर पाठवूनही माहिती मिळवू शकता.
३. स्थानिक मतदान केंद्र (Polling Station): तुम्ही तुमच्या भागातील मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी (BLO – Booth Level Officer) यांच्याकडे जाऊन मतदार यादी तपासू शकता.
नवीन नोंदणी किंवा दुरुस्तीसाठी अर्ज कसा करावा?
तुम्हाला मतदार यादीत बदल करायचा असल्यास खालील फॉर्मचा वापर करावा लागतो
- फॉर्म नंबर ६ (Form 6): नवीन मतदार नोंदणीसाठी (पहिल्यांदाच नाव नोंदवणाऱ्यांसाठी).
- फॉर्म नंबर ६ए (Form 6A): अनिवासी भारतीय (NRI) मतदारांच्या नोंदणीसाठी.
- फॉर्म नंबर ७ (Form 7): मतदार यादीतील एखाद्या नावावर हरकत घेण्यासाठी किंवा नाव वगळण्यासाठी.
- फॉर्म नंबर ८ (Form 8): नावात दुरुस्ती, पत्ता बदलणे, किंवा नवीन ओळखपत्र (Duplicate EPIC) मागवण्यासाठी.
ऑनलाइन अर्ज करण्याची पद्धत
- निवडणूक आयोगाच्या voters.eci.gov.in या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या.
- तुमचा मोबाईल नंबर वापरून लॉगिन किंवा रजिस्ट्रेशन करा.
- आवश्यकतेनुसार फॉर्म ६, ७ किंवा ८ निवडा.
- तुमची अचूक माहिती भरा आणि आवश्यक कागदपत्रे (उदा. आधार कार्ड, पॅन कार्ड, रहिवासी पुरावा, फोटो) अपलोड करा.
- फॉर्म सबमिट केल्यानंतर मिळालेला ‘Reference ID’ जपून ठेवा, ज्याद्वारे तुम्ही अर्जाची स्थिती (Status) ट्रॅक करू शकता.
मतदार नोंदणीचे महत्त्व
लोकशाहीत प्रत्येक मताला समान मूल्य असते. अनेकदा लोक मतदान न केल्यामुळे व्यवस्थेवर नाराज होतात, परंतु मतदानाचा हक्क बजावण्यासाठी आधी मतदार यादीत नाव असणे ही प्राथमिक पायरी आहे. शासनाने दिलेली ही मुदतवाढ आपल्या हक्काचे रक्षण करण्यासाठी एक मोठी संधी आहे. विशेषतः नवविवाहित महिला ज्यांनी आपले सासरचे घर बदलले आहे, किंवा नोकरी-व्यवसायानिमित्त नवीन शहरात स्थायिक झालेले नागरिक यांनी या सुवर्णसंधीचा लाभ आवर्जून घेतला पाहिजे.
निष्कर्ष
महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने देण्यात आलेली ही मुदतवाढ नागरिकांच्या सोयीसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. १३ नोव्हेंबर २०२६ पूर्वी आपले नाव तपासून घ्या आणि आवश्यक असल्यास त्वरित अर्ज दाखल करा. अधिक माहितीसाठी तुम्ही शासनाने दिलेल्या अधिकृत क्यूआर (QR) कोडला स्कॅन करू शकता किंवा राष्ट्रीय मतदार पोर्टलला भेट देऊ शकता.
चला, एक जागरूक नागरिक बनूया आणि लोकशाहीच्या या उत्सवात आपले योगदान सुनिश्चित करूया
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: मतदार यादीत नाव नोंदवण्यासाठी किमान वय किती असावे?
- उत्तर: मतदार यादीत नाव नोंदवण्यासाठी अर्जदाराचे वय संबंधित वर्षाच्या पात्रता तारखेला १८ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
प्रश्न २: ऑनलाइन अर्ज करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?
- उत्तर: ओळख आणि वयाचा पुरावा: आधार कार्ड, पॅन कार्ड, जन्माचा दाखला किंवा १० वीचे प्रमाणपत्र.
- पत्याचा पुरावा: लाईट बिल, रेशन कार्ड, बँक पासबुक किंवा पासपोर्ट.
- पासपोर्ट साईझ फोटो.
प्रश्न ३: मी नुकताच दुसऱ्या शहरात शिफ्ट झालो आहे, मी माझे नाव कसे बदलावे?
- उत्तर: जर तुम्ही तुमचे निवासस्थान बदलले असेल, तर तुम्हाला फॉर्म नंबर ८ (Form 8) भरावा लागेल. ऑनलाइन पोर्टलवर जाऊन ‘Shifted to another place’ हा पर्याय निवडून तुम्ही नवीन पत्त्यानुसार मतदार यादीत नाव आणू शकता. जुन्या ठिकाणचे नाव आपोआप वगळले जाईल.
प्रश्न ४: ऑनलाइन अर्ज केल्यानंतर नाव मतदार यादीत येण्यास किती दिवस लागतात?
- उत्तर: ऑनलाइन अर्ज सबमिट केल्यानंतर बीएलओ (BLO) द्वारे त्याची पडताळणी केली जाते. साधारणपणे या प्रक्रियेला १५ ते ३० दिवस लागतात. या मोहिमेअंतर्गत ३० नोव्हेंबर २०२६ रोजी अंतिम यादी प्रसिद्ध होणार असल्याने, त्या दिवशी तुम्हाला तुमचे नाव यादीत पाहता येईल.
प्रश्न ५: माझ्याकडे जुने मतदार ओळखपत्र (Voter ID) आहे, पण यादीत नाव नाही, तर मी मतदान करू शकतो का?
- उत्तर: नाही. मतदान करण्यासाठी केवळ मतदार ओळखपत्र असणे पुरेसे नाही; अंतिम मतदार यादीत तुमचे नाव असणे अनिवार्य आहे. जर नाव नसेल, तर १३ नोव्हेंबर २०२६ पूर्वी फॉर्म ६ भरून नाव नोंदवून घ्या.
प्रश्न ६: ऑनलाइन अर्जाची स्थिती (Status) कशी तपासायची?
- उत्तर: तुम्ही अर्ज सबमिट केल्यावर तुम्हाला एक ‘Reference ID’ मिळतो. तो आयडी निवडणूक आयोगाच्या (voters.eci.gov.in) वेबसाइटवर किंवा Voter Helpline App मधील ‘Track Application Status’ या पर्यायामध्ये टाकून तुम्ही अर्जाची सद्यस्थिती तपासू शकता.
कायदेशीर टीप / Disclaimer:
या ब्लॉग पोस्टमध्ये दिलेली माहिती केवळ सामान्य ज्ञान आणि शैक्षणिक हेतूसाठी (Educational Purposes Only) आहे. आम्ही अचूक माहिती देण्याचा पूर्ण प्रयत्न करतो, तरीही या माहितीच्या परिपूर्णतेबद्दल किंवा अचूकतेबद्दल आम्ही कोणतीही हमी देत नाही. या माहितीचा वापर करण्यापूर्वी कृपया संबंधित क्षेत्रातील प्रमाणित प्रमाणित तज्ज्ञांचा (Professional Advisor) सल्ला नक्की घ्या. या माहितीच्या आधारे घेतलेल्या कोणत्याही निर्णयामुळे होणाऱ्या फायद्या-तोट्याला किंवा नुकसानीला हा ब्लॉग किंवा ब्लॉगचे मालक जबाबدار असणार नाहीत.
आमचे अधिकृत चॅनल जॉईन करा!
शासकीय योजनांच्या ताज्या अपडेटसाठी लगेच कनेक्ट व्हा:
WhatsApp चॅनल जॉईन करा Telegram चॅनल जॉईन करा