यंदा पावसाने दिलेली मोठी ओढ आणि खरिपाच्या पिकांचे झालेले अतोनात नुकसान पाहता, महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील ३५८ पैकी तब्बल २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती असल्याचे अधिकृतरीत्या जाहीर केले आहे. राज्य सरकारच्या या निर्णयामुळे राज्यातील जवळपास ७४% क्षेत्र दुष्काळाच्या छायेत आले आहे.
२६ सप्टेंबर २०२६ रोजी जारी करण्यात आलेल्या शासन निर्णयानुसार (GR), राज्यातील विविध विभागांमध्ये पावसाची झालेली मोठी तूट लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
❓ नेमका काय आहे ‘दुष्काळाचा ट्रिगर-१?
दुष्काळ व्यवस्थापन संहिता २०१६ नुसार, दुष्काळ जाहीर करण्याचे काही ठराविक टप्पे (Triggers) असतात.
-
- ट्रिगर १ (पहिली कळ): जेव्हा एखाद्या भागात पावसाची तूट १८.८% पेक्षा जास्त असते किंवा जुलै-ऑगस्ट महिन्यांत पावसाचा मोठा खंड (२ ते ४ आठवडे) पडतो, तेव्हा ‘ट्रिगर १’ लागू होतो.
- या ट्रिगर अंतर्गत बाधित तालुक्यांमध्ये तातडीने पिकांच्या नुकसानीचे ‘पंचनामे’ (Crop Damage Assessment) करण्याचे आदेश जिल्हाधिकाऱ्यांना दिले जातात.
- जिथे उपग्रहाद्वारे (Satellite) मिळालेला डेटा आणि जमिनीवरील परिस्थिती यात तफावत असते, तिथे तातडीने ग्राउंड व्हेरिफिकेशन करून मदत दिली जाते.
📊 जिल्हानिहाय कुठे आहे सर्वाधिक फटका?
राज्यात एकूण १८.८% पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे, तर काही जिल्ह्यांत ही तूट ४० ते ५० टक्क्यांपर्यंत आहे. सर्वाधिक प्रभावित जिल्ह्यांमध्ये खालील भागांचा समावेश होतो:
राज्यात एकूण १८.८% पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे, तर काही जिल्ह्यांत ही तूट ४० ते ५० टक्क्यांपर्यंत आहे. सर्वाधिक प्रभावित जिल्ह्यांमध्ये खालील भागांचा समावेश होतो:
-
- यवतमाळ: १६ तालुके
- जळगाव: १५ तालुके
- अहिल्यानगर (अहमदनगर), नांदेड, अमरावती आणि नागपूर: प्रत्येकी १४ तालुके
- याशिवाय छत्रपती संभाजीनगर विभाग (मराठवाडा), पुणे आणि नाशिक विभागातील अनेक तालुक्यांचा यात समावेश आहे.
पावसाअभावी सोयाबीन, कापूस, बाजरी, मका, आणि तुरीसारखी खरीप पिके पूर्णपणे करपून गेली असून शेतकरी मोठ्या संकटात सापडला आहे.
| महसूल विभाग | अ.क्र. | जिल्हा | Trigger-1 लागू झालेल्या तालुक्यांची संख्या |
|---|---|---|---|
| ठाणे | १ | ठाणे | ० (निरंक) |
| २ | पालघर | ० (निरंक) | |
| ३ | रायगड | १ | |
| ४ | रत्नागिरी | ३ | |
| ५ | सिंधुदुर्ग | ८ | |
| नाशिक | ६ | नाशिक | १० |
| ७ | धुळे | ४ | |
| ८ | जळगाव | १५ | |
| ९ | नंदुरबार | ६ | |
| १० | अहिल्यानगर (अहमदनगर) | १४ | |
| पुणे | ११ | पुणे | ८ |
| १२ | सोलापूर | ११ | |
| ३ | सांगली | ४ | |
| १४ | सातारा | ६ | |
| १५ | कोल्हापूर | ६ | |
| छ. संभाजीनगर | १६ | छ. संभाजीनगर | ९ |
| १७ | जालना | ८ | |
| १८ | बीड | ११ | |
| १९ | लातूर | १० | |
| २० | धाराशिव | ८ | |
| २१ | नांदेड | १४ | |
| २२ | परभणी | ९ | |
| २३ | हिंगोली | ५ | |
| अमरावती | २४ | बुलढाणा | १३ |
| २५ | अमरावती | १४ | |
| २६ | अकोला | ७ | |
| २७ | वाशीम | ६ | |
| २८ | यवतमाळ | १६ (सर्वाधिक) | |
| नागपूर | २९ | वर्धा | ७ |
| ३० | नागपूर | १४ | |
| ३१ | भंडारा | ३ | |
| ३२ | गोंदिया | १ | |
| ३३ | चंद्रपूर | १२ | |
| ३४ | गडचिरोली | २ | |
| एकूण | ३४ जिल्हे | २६५ तालुके |
(माहिती स्रोत: महाराष्ट्र शासन निर्णय परिशिष्ट-१)
💰 शेतकऱ्यांना आणि नागरिकांना मिळणाऱ्या १२ सवलती व उपाय योजना
दुष्काळ जाहीर झाल्यामुळे राज्य सरकारने बाधित २६५ तालुक्यांसाठी विशेष सवलती आणि मदत पॅकेज लागू केले आहे. यामध्ये खालील प्रमुख १२ उपायांचा समावेश आहे:
- जमीन महसुलात सूट: बाधित शेजाऱ्यांकडून जमीन महसूल (शेतसारा) वसूल केला जाणार नाही.
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन: शेतकऱ्यांच्या चालू पीक कर्जाचे रूपांतर मध्यम मुदतीच्या कर्जात केले जाईल.
- कर्ज वसुलीस स्थगिती: दुष्काळी भागातील शेतकऱ्यांकडून सक्तीची कर्ज वसुली थांबवण्यात आली आहे.
- कृषी पंपाच्या वीज बिलात सवलत: शेतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या वीज बिलात (Electricity Bills) सवलत दिली जाईल.
- वीज पुरवठा खंडित करण्यास मनाई: दुष्काळग्रस्त गावांमध्ये वीज बिल थकीत असले तरी कृषी पंपांची जोडणी कापली जाणार नाही.
- शैक्षणिक शुल्क माफी: शाळा आणि महाविद्यालयांमधील विद्यार्थ्यांचे परीक्षा शुल्क पूर्णपणे माफ केले जाईल.
- रोजगार हमी योजनेचे निकष शिथिल: रोहयो (EGS) अंतर्गत स्थानिक पातळीवर रोजगाराची सोय करण्यासाठी कामांचे निकष शिथिल केले जातील.
- पाण्याचे टँकर्स: पाणीटंचाई भासणाऱ्या गावांमध्ये तातडीने पिण्याच्या पाण्याचे टँकर्स तैनात केले जातील.
- पशुधनासाठी छावण्या व चारा: जनावरांसाठी चारा छावण्या उभारल्या जातील आणि चाऱ्याची उपलब्धता सुनिश्चित केली जाईल.
- धान्य पुरवठा: शेतकरी आणि शेतमजुरांसाठी अन्नधान्याचा सुरळीत पुरवठा केला जाईल.
- जलालय व सिंचन कामे: पाण्याचे स्त्रोत बळकट करण्यासाठी बंधारे आणि जलसंधारणाची कामे मोठ्या प्रमाणावर हाती घेतली जातील.
- नवीन वीज जोडण्या चालू राहणार: शेती पंपांना नवीन वीज जोडणी देण्याचे काम सुरूच राहील.
तुमचा तालुका या दुष्काळी यादीत समाविष्ट आहे की नाही, हे तपासण्यासाठी तुम्ही महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन संबंधित शासन निर्णय (GR) डाऊनलोड करू शकता.
| महसूल विभाग | जिल्हा | ट्रिगर-१ लागू झालेले एकूण तालुके | तालुक्यांची नावे |
|---|---|---|---|
| सर्व एकूण | ३२ जिल्हे | २६५ तालुके | राज्यातील ७४% भागाचा समावेश |
(टीप: ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यात एकाही तालुक्यात ट्रिगर-१ लागू झालेला नाही. सविस्तर व पूर्ण महसूल विभाग आणि तालुक्यांच्या यादीसाठी SarkarNama पाहा.)
तुमच्या भागात सध्या पाण्याची आणि पिकांची काय परिस्थिती आहे? आम्हाला खाली कमेंट करून नक्की सांगा आणि हा ब्लॉग इतर शेतकरी बांधवांपर्यंत नक्की शेअर करा!
📢 सरकारचे आश्वासन शेतकऱ्यांनो, खचून जाऊ नका….
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा पवार यांनी राज्याच्या विविध भागांचा दौरा केल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. “सरकार पूर्णपणे शेतकऱ्यांच्या पाठीशी असून निधीची कोणतीही कमतरता भासू दिली जाणार नाही. शेतकऱ्यांनी खचून जाऊ नये,” असे आश्वासन राज्य शासनाने दिले आहे. पिकांच्या नुकसानीची अंतिम भरपाई पंचनामे पूर्ण झाल्यानंतर स्वतंत्रपणे जाहीर केली जाईल
⚠️ कायदेशीर टीप (Disclaimer) :
आमच्या या ब्लॉगवर (mahayojna.com) दिलेली सर्व माहिती केवळ वाचकांच्या सामान्य माहितीसाठी आणि शैक्षणिक उद्देशाने प्रकाशित केली जाते. आम्ही कोणत्याही सरकारी संस्थेचे प्रतिनिधित्व करत नाही आणि ही अधिकृत सरकारी वेबसाईट नाही. आम्ही अचूक माहिती देण्याचा पूर्ण प्रयत्न करतो, तरीही वाचकांनी कोणत्याही योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी संबंधित शासनाच्या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन माहितीची खात्री करून घ्यावी. कोणत्याही आर्थिक व्यवहारास किंवा नुकसानीस हा ब्लॉग जबाबदार असणार नाही.
आमच्या या ब्लॉगवर (mahayojna.com) दिलेली सर्व माहिती केवळ वाचकांच्या सामान्य माहितीसाठी आणि शैक्षणिक उद्देशाने प्रकाशित केली जाते. आम्ही कोणत्याही सरकारी संस्थेचे प्रतिनिधित्व करत नाही आणि ही अधिकृत सरकारी वेबसाईट नाही. आम्ही अचूक माहिती देण्याचा पूर्ण प्रयत्न करतो, तरीही वाचकांनी कोणत्याही योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी संबंधित शासनाच्या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन माहितीची खात्री करून घ्यावी. कोणत्याही आर्थिक व्यवहारास किंवा नुकसानीस हा ब्लॉग जबाबदार असणार नाही.
कायदेशीर टीप / Disclaimer:
या ब्लॉग पोस्टमध्ये दिलेली माहिती केवळ सामान्य ज्ञान आणि शैक्षणिक हेतूसाठी (Educational Purposes Only) आहे. आम्ही अचूक माहिती देण्याचा पूर्ण प्रयत्न करतो, तरीही या माहितीच्या परिपूर्णतेबद्दल किंवा अचूकतेबद्दल आम्ही कोणतीही हमी देत नाही. या माहितीचा वापर करण्यापूर्वी कृपया संबंधित क्षेत्रातील प्रमाणित प्रमाणित तज्ज्ञांचा (Professional Advisor) सल्ला नक्की घ्या. या माहितीच्या आधारे घेतलेल्या कोणत्याही निर्णयामुळे होणाऱ्या फायद्या-तोट्याला किंवा नुकसानीला हा ब्लॉग किंवा ब्लॉगचे मालक जबाबدار असणार नाहीत.
आमचे अधिकृत चॅनल जॉईन करा!
शासकीय योजनांच्या ताज्या अपडेटसाठी लगेच कनेक्ट व्हा:
WhatsApp चॅनल जॉईन करा Telegram चॅनल जॉईन करा