डिप्लोमा आणि डिग्री करणाऱ्या विद्यार्थिनींसाठी मोठी बातमी, दरवर्षी मिळवा ₹५०,००० ची प्रगती शिष्यवृत्ती, ३१ ऑक्टोबर २०२६ शेवटची तारीख

उच्च शिक्षण हे कोणत्याही देशाच्या आणि समाजाच्या विकासाचा मुख्य पाया असते. परंतु, आजही आपल्या समाजात आर्थिक परिस्थितीमुळे अनेक हुशार आणि गुणवंत मुलींना त्यांचे उच्च शिक्षणाचे, विशेषतः तांत्रिक शिक्षणाचे (Technical Education) स्वप्न अर्धवट सोडावे लागते. इंजिनिअरिंग, पॉलिटेक्निक किंवा फार्मसी यांसारख्या क्षेत्रांमधील फी आणि इतर खर्च सामान्य कुटुंबाच्या आवाक्याबाहेर असतात.

याच समस्येवर मात करण्यासाठी आणि देशातील मुलींना तांत्रिक शिक्षणामध्ये पुढे जाण्यासाठी प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र सरकारच्या अखिल भारतीय तंत्रशिक्षण परिषदेने (AICTE) ‘प्रगती शिष्यवृत्ती योजना’ (AICTE Pragati Scholarship Scheme) सुरू केली आहे. या योजनेच्या माध्यमातून दरवर्षी हजारो विद्यार्थिनींना ₹५०,००० ची थेट आर्थिक मदत दिली जाते. आजच्या या सविस्तर लेखामध्ये आपण प्रगती शिष्यवृत्ती योजना म्हणजे काय, त्याचे फायदे, पात्रता आणि अर्ज कसा करावा, याबद्दलची इत्यंभूत माहिती अगदी सोप्या मराठी भाषेत पाहणार आहोत.

---

🛑 प्रगती शिष्यवृत्ती योजना काय आहे? (What is Pragati Scholarship Scheme?)

AICTE प्रगती शिष्यवृत्ती योजना हा भारत सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि महत्त्वाकांक्षी उपक्रम आहे. महिला सक्षमीकरण (Women Empowerment) आणि मुलींना व्यावसायिक शिक्षणात समान संधी उपलब्ध करून देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

अनेकदा कुटुंबात पैशांची कमतरता असल्यास मुलाच्या शिक्षणाला प्राधान्य दिले जाते आणि मुलींच्या शिक्षणाकडे दुर्लक्ष होते. हीच दरी मिटवण्यासाठी AICTE मान्यताप्राप्त महाविद्यालयातून पदवी (Degree) किंवा डिप्लोमा (Diploma) इंजिनिअरिंग करणाऱ्या विद्यार्थिनींना दरवर्षी सरकार ₹५०,००० ची स्कॉलरशिप देते. ही रक्कम थेट विद्यार्थिनीच्या बँक खात्यात डीबीटी (Direct Benefit Transfer) द्वारे जमा केली जाते.

---

🛑 प्रगती शिष्यवृत्ती योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि फायदे🛑 प्रगती शिष्यवृत्ती योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि फायदे

या योजनेचे स्वरूप केवळ फी भरण्यापुरते मर्यादित नाही, तर विद्यार्थिनीच्या शैक्षणिक प्रवासातील इतर खर्च भागवण्यासाठी ही एक मोठी मदत आहे.

१. आर्थिक साहाय्य (₹५०,००० प्रति वर्ष)

या योजनेअंतर्गत निवड झालेल्या प्रत्येक विद्यार्थिनीला प्रति वर्ष ₹५०,००० ची निश्चित रक्कम दिली जाते. ही रक्कम खालील बाबींसाठी वापरता येते:

• महाविद्यालयाची ट्युशन फी (Tuition Fee) भरण्यासाठी.
• अभ्यासासाठी लागणारी पुस्तके, साहित्य आणि उपकरणे (Laptop/Computer) खरेदी करण्यासाठी.
• कॉलेजचा इतर शैक्षणिक खर्च किंवा हॉस्टेल फी भरण्यासाठी.

२. शैक्षणिक कालावधीनुसार लाभ

• जर विद्यार्थिनीने पदवी (Degree Engineering/Pharmacy) अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतला असेल, तर तिला कमाल ४ वर्षे (प्रथम वर्षापासून) ही शिष्यवृत्ती मिळते.
• जर विद्यार्थिनीने डिप्लोमा (Polytechnic/Diploma Engineering) अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतला असेल, तर तिला कमाल ३ वर्षे ही शिष्यवृत्ती दिली जाते.
• थेट द्वितीय वर्षात (Lateral Entry) प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थिनींना पदवीसाठी ३ वर्षे आणि डिप्लोमासाठी २ वर्षे हा लाभ मिळतो.

३. पारदर्शक निवड प्रक्रिया

या योजनेमध्ये कोणत्याही प्रकारची वशिलेबाजी चालत नाही. पूर्णपणे १० वी किंवा १२ वीच्या गुणांच्या गुणवत्तेवर (Merit-Based) उमेदवारांची निवड केली जाते. संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाईन असल्याने यात प्रचंड पारदर्शकता आहे.

---

🛑 प्रगती शिष्यवृत्ती योजनेसाठी पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी केंद्र सरकारने काही निश्चित नियम आणि पात्रता निकष ठरवून दिले आहेत. अर्ज करण्यापूर्वी विद्यार्थिनीने खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

१. शैक्षणिक पात्रता

• अर्जदार विद्यार्थिनीने चालू शैक्षणिक वर्षात AICTE मान्यताप्राप्त संस्थेमध्ये किंवा महाविद्यालयात पदवी (Degree) किंवा डिप्लोमा (Diploma) अभ्यासक्रमाच्या प्रथम वर्षात प्रवेश घेतलेला असावा.
• ज्या विद्यार्थिनींनी १० वी किंवा १२ वी नंतर थेट द्वितीय वर्षात (Lateral Entry) प्रवेश घेतला आहे, त्याही या योजनेसाठी पात्र आहेत.

२. कौटुंबिक उत्पन्न मर्यादा

• विद्यार्थिनीच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न सर्व मार्गांनी मिळून ₹८ लाख किंवा त्यापेक्षा कमी असणे बंधनकारक आहे. अर्ज करताना सक्षम अधिकाऱ्याचा चालू आर्थिक वर्षाचा उत्पन्नाचा दाखला सादर करावा लागतो.

३. कुटुंबातील लाभार्थी संख्या

• एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त २ मुलींनाच या योजनेचा लाभ घेता येऊ शकतो. जर कुटुंबात तिसरी मुलगी असेल, तर तिला या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.

४. इतर अटी

• विद्यार्थिनी भारताची नागरिक असणे आवश्यक आहे.
• विद्यार्थिनीने केंद्रीय प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP Round किंवा Merit Basis) प्रवेश घेतलेला असावा. मॅनेजमेंट कोट्यातून (Management Quota) प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थिनी या योजनेसाठी पात्र नसतात.

---

🛑 आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Documents Required)

प्रगती शिष्यवृत्तीचा ऑनलाईन अर्ज भरताना खालील कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करावी लागतात. कागदपत्रे अपूर्ण किंवा चुकीची असल्यास अर्ज बाद होऊ शकतो, त्यामुळे ही यादी काळजीपूर्वक तपासा:

• 📄 १० वी आणि १२ वी ची गुणपत्रिका (Mark sheets): (डिप्लोमासाठी १० वी आणि पदवीसाठी १२ वी ची गुणपत्रिका आवश्यक).
• 📄 उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): सक्षम महसूल अधिकाऱ्याने (तहसीलदार) दिलेला चालू वर्षाचा ₹८ लाखांच्या आतील उत्पन्नाचा दाखला.
• 📄 प्रवेशाची पावती (Admission Receipt): चालू वर्षात महाविद्यालयात फी भरल्याची आणि प्रवेश घेतल्याची पावती.
• 📄 बोनाफाइड प्रमाणपत्र (Bonafide Certificate): विद्यार्थिनी सध्या त्या कॉलेजमध्ये शिकत असल्याचे प्राचार्यांचे स्वाक्षरी व शिक्का असलेले बोनाफाइड प्रमाणपत्र (याचा फॉरमॅट NSP पोर्टलवर मिळतो).
• 📄 बँक पासबुक (Bank Passbook): विद्यार्थिनीचे स्वतःचे बँक खाते असणे आवश्यक आहे. पासबुकच्या पहिल्या पानावरील अकाऊंट नंबर आणि IFSC कोड स्पष्ट दिसणे गरजेचे आहे (बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे).
• 📄 आधार कार्ड (Aadhaar Card)
• 📄 पालकांचे घोषणापत्र (Parent Declaration): कुटुंबात केवळ एक किंवा दोनच मुली आहेत आणि दिलेली माहिती खरी आहे, असे सांगणारे स्व-घोषणापत्र.

---

🛑 स्टेप-बाय-स्टेप ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया (How to Apply Online)

AICTE प्रगती शिष्यवृत्तीचा अर्ज पूर्णपणे ऑनलाईन पद्धतीने National Scholarship Portal (NSP) द्वारे भरला जातो. अर्ज करण्याची टप्प्याटप्प्याने माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

टप्पा १: पोर्टलवर नोंदणी (New Registration)

1. सर्वात आधी केंद्र सरकारच्या National Scholarship Portal (scholarships.gov.in) या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या.
2. होमपेजवर असलेल्या ‘Applicant Corner’ मध्ये जाऊन ‘New Registration’ या पर्यायावर क्लिक करा.
3. सर्व मार्गदर्शक सूचना काळजीपूर्वक वाचा, अटी मान्य करा आणि ‘Continue’ वर क्लिक करा.
4. तुमचा मोबाईल नंबर, ईमेल आयडी, नाव, जन्मतारीख आणि बँक खात्याचा तपशील भरून नोंदणी पूर्ण करा. त्यानंतर तुमच्या मोबाईलवर ‘Application ID’ आणि ‘Password’ पाठवला जाईल.

टप्पा २: लॉगिन आणि अर्ज भरणे (Login & Application)

1. मिळालेल्या Application ID आणि Password चा वापर करून पोर्टलवर लॉगिन करा.
2. तुमच्या मोबाईलवर आलेला OTP टाकून पासवर्ड बदलून घ्या.
3. यानंतर ‘Application Form’ वर क्लिक करा.
4. यामध्ये तुमची वैयक्तिक माहिती, शैक्षणिक तपशील (१०वी/१२वी चे गुण, कॉलेजचे नाव, कोर्स) अचूक भरा.

टप्पा ३: योजना निवडणे (Scheme Selection)

1. तुमचा तपशील भरल्यानंतर, तुमच्या पात्रतेनुसार तुम्हाला खाली विविध योजनांची यादी दिसेल.
2. त्या यादीतून ‘AICTE Pragati Scholarship Scheme’ (Diploma किंवा Degree जे लागू असेल ते) निवडा.

टप्पा ४: कागदपत्रे अपलोड करणे आणि सबमिट करणे

1. वर दिलेल्या सर्व आवश्यक कागदपत्रांच्या स्कॅन कॉपी (PDF किंवा JPEG फॉरमॅटमध्ये) योग्य ठिकाणी अपलोड करा.
2. सर्व माहिती पुन्हा एकदा तपासून घ्या आणि ‘Final Submit’ या बटनावर क्लिक करा.
3. अर्ज सबमिट केल्यानंतर त्याची प्रिंट आऊट काढून घ्या आणि ती तुमच्या महाविद्यालयात (College) पडताळणीसाठी जमा करा.

---

🛑 प्रगती शिष्यवृत्ती नूतनीकरण प्रक्रिया (Renewal Policy)

प्रगती शिष्यवृत्ती केवळ पहिल्या वर्षात मिळून थांबत नाही, तर ती पुढील वर्षातही सुरू ठेवण्यासाठी दरवर्षी नूतनीकरण (Renewal) करावे लागते. नूतनीकरणासाठी खालील नियम लागू आहेत:

• विद्यार्थिनीने प्रत्येक सत्रात/वर्षात चांगल्या गुणांनी उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे. ती नापास (Fail) झाल्यास शिष्यवृत्ती बंद होते.
• पुढील वर्षात प्रवेश घेतल्याचे बोनाफाइड आणि मागील वर्षाची गुणपत्रिका पोर्टलवर अपलोड करावी लागते.
• विद्यार्थिनीचे कॉलेजमधील वर्तन चांगले असणे आवश्यक असून तिची उपस्थिती (Attendance) समाधानकारक असावी.

---

🛑 निष्कर्ष (Conclusion) & Call to Action

AICTE प्रगती शिष्यवृत्ती योजना ही देशातील आणि महाराष्ट्रातील मध्यमवर्गीय व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबातील मुलींसाठी एक वरदान ठरत आहे. ₹५०,००० ची वार्षिक मदत मुलींना कोणत्याही आर्थिक विवंचनेशिवाय आपले इंजिनिअरिंग किंवा डिप्लोमाचे शिक्षण पूर्ण करण्यास बळ देते. जर तुमच्या घरात, नात्यात किंवा परिचयात कोणी मुलगी यंदा इंजिनिअरिंग किंवा पॉलिटेक्निकला प्रवेश घेतलेली असेल, तर तिला या योजनेची माहिती नक्की द्या.

तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली, आम्हाला खाली कमेंट करून नक्की सांगा. तसेच, समाजातील प्रत्येक गरजू विद्यार्थिनीपर्यंत ही माहिती पोहोचवण्यासाठी हा लेख तुमच्या WhatsApp, Facebook आणि Telegram ग्रुप्सवर नक्की शेअर करा!

---

🛑 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

१. प्रगती शिष्यवृत्ती योजना कोणासाठी आहे?
उत्तर: ही योजना केवळ AICTE मान्यताप्राप्त महाविद्यालयातून पदवी (Degree) किंवा तांत्रिक डिप्लोमा (Diploma Engineering) अभ्यासक्रमाच्या प्रथम किंवा थेट द्वितीय वर्षात प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थिनींसाठी (मुलींसाठी) आहे.

२. प्रगती शिष्यवृत्ती अंतर्गत किती रक्कम मिळते?
उत्तर: या योजनेअंतर्गत पात्र विद्यार्थिनीला प्रति वर्ष ₹५०,००० ची आर्थिक मदत दिली जाते, जी थेट तिच्या बँक खात्यात जमा होते.

३. या शिष्यवृत्तीसाठी कौटुंबिक उत्पन्नाची मर्यादा काय आहे?
उत्तर: अर्जदार विद्यार्थिनीच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न सर्व मार्गांनी मिळून ₹८ लाख किंवा त्यापेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे.

४. मी महाडीबीटी (MahaDBT) आणि प्रगती शिष्यवृत्ती या दोन्हीसाठी एकत्र अर्ज करू शकते का?
उत्तर: नाही. सरकारी नियमांनुसार तुम्ही अर्ज दोन्हीकडे करू शकता, परंतु लाभ केवळ कोणत्याही एकाच सरकारी शिष्यवृत्तीचा घेता येतो. जर तुम्ही दोन्हीकडून पैसे घेतले तर तुमचा अर्ज रद्द होऊ शकतो.

५. प्रगती शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज करण्याची शेवटची तारीख काय आहे?
उत्तर: शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल (NSP) वर ऑनलाईन अर्ज करण्याची शेवटची तारीख ३१ ऑक्टोबर २०२६ आहे. विद्यार्थिनींनी अंतिम तारखेची वाट न पाहता लवकरात लवकर अर्ज करावा.

हे देखील वाचावे असे : सुशिक्षित तरुणांना दरमहा मिळणार आर्थिक मदत,

---